17 February 2026 · 6 min read · സാഹിത്യം
രവിയുംദാസനും#പത്മയുംചന്ദികയും#ഖസാക്കുംമയ്യഴിയും# പിന്നെവെള്ളിയാങ്കല്ലും തുമ്പികളും#
രവിയുംദാസനും#പത്മയുംചന്ദികയും#ഖസാക്കുംമയ്യഴിയും# പിന്നെവെള്ളിയാങ്കല്ലും തുമ്പികളും#
അറബിക്കടലിൽ നിന്നും വീശിയടിച്ച ഉപ്പുകാറ്റിനോടൊപ്പം അവിടമാകെ ഫ്രഞ്ച് പെർഫ്യൂമിന്റെ ഗന്ധവും പടർന്നൊഴുകി. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസ്സിൻ്റെ സീറ്റിൽ തലചായ്ച്ചിരുന്ന രവി പതുക്കെ കണ്ണു തുറന്നു. ഇപ്പോൾ മയ്യഴിപ്പാലം ഒരു സ്വപ്നം പോലെ തെളിഞ്ഞു മുന്നിൽ വന്നു നില്ക്കുകയാണ്. വെളുപ്പിനെ തുടങ്ങിയ യാത്രയാണ്. ഖസാക്കിലെ വേനൽപ്പാടങ്ങളും കരിമ്പനകളും തുന്നിച്ചേർത്ത അശാന്തിയുടെ ഭാണ്ഡക്കെട്ടുകൾ അയാൾക്കൊപ്പം ഈ യാത്രയിലും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു.
രവി പുറത്തേക്ക് നോക്കി. മയ്യഴിപ്പുഴ ശാന്തമായി ഒഴുകുന്നുണ്ട്. ദൂരെ വെള്ളിയാങ്കല്ലിന് മുകളിൽ തുമ്പികൾ മേഘക്കീറുകൾക്കിടയിൽ ഒളിച്ചു കളിക്കുന്നു. രവി ഓർത്തു: ഈ തുമ്പികൾ മരിച്ചവരുടെ ആത്മാക്കളാണോ? അതോ ഖസാക്കിലെ പനഞ്ചോട്ടിൽ അലയുന്ന തെയ്യങ്ങളുടെ മക്കളോ?
ബസ്സ് മയ്യഴി സ്റ്റാൻഡിൽ നിർത്തിയപ്പോൾ രവി പുറത്തിറങ്ങി. അവിടെ, പുഴയോരത്തെ കൽമണ്ഡപത്തിന് അരികിൽ ഒരാൾ രവിയെക്കാത്ത് നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ദാസനായിരുന്നു അത്. ഖാദി ജുബ്ബയണിഞ്ഞ, വിപ്ലവവും പ്രണയവും കണ്ണുകളിൽ ബാക്കിയാക്കിയ ദാസൻ. അയാളുടെ അരികിൽ നീലസാരിയുടുത്ത ഒരു പെൺകുട്ടിയും. അതായിരുന്നു ചന്ദ്രിക.
ദാസൻ രവിയെ നോക്കി ഒന്ന് ചിരിച്ചു. ആ ചിരിയിൽ ഒരു പഴയ സുഹൃത്തിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭാവമുണ്ടായിരുന്നു. തന്നേക്കാൾ അഞ്ചുവയസ്സിന് മൂത്തവനാണ് രവിയെന്നറിയാമെങ്കിലും ഒരു സുഹൃത്തിനോടെന്ന പോലെയായിരുന്നു ദാസൻ്റെ ചോദ്യം.
"നീയിപ്പോൾ ഖസാക്കിൽ നിന്നാണോ വരുന്നത്?" ദാസൻ്റെ ആ ചോദ്യത്തിൽ സന്ദേഹം നിറഞ്ഞു നിന്നിരുന്നതായി രവി അറിഞ്ഞു. അയാൾ പുഴയിലേക്ക് നോക്കി നിന്നു. "ഞാൻ എവിടെ നിന്നാണ് വരുന്നത് എന്ന് എനിക്കു പോലും അറിയില്ല ദാസാ. പക്ഷേ, എനിക്ക് പോകേണ്ടത് പത്മയുടെ അടുത്തേക്കാണെന്നത് നിശ്ചയമായും എനിക്കറിയാം."
രവിയുടെ മനസ്സിൽ പത്മയുടെ മുഖം തെളിഞ്ഞു വന്നു. ഖസാക്കിലെ ഏകാന്തമായ രാത്രികളിൽ തനിക്ക് തുണയായവൾ. താൻ ഉപേക്ഷിച്ചു പോന്നിട്ടും തന്റെ പാപകർമ്മങ്ങളെ സ്നേഹം കൊണ്ട് കഴുകിത്തുടച്ചവൾ.
ദാസൻ ചന്ദ്രികയുടെ കൈകൾ ചേർത്തുപിടിച്ചു. "ഞങ്ങൾ ദാ ആ വെള്ളിയാങ്കല്ലിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറെടുക്കുകയായിരുന്നു. കാലങ്ങളായി അവിടെ ആത്മാക്കൾ തുമ്പികളായി മാറുന്നുണ്ടത്രേ. പ്രണയിക്കാൻ കഴിയാതെ പോയവർക്കും അവിടെ ചിറകുകൾ ലഭിച്ചേക്കും." തുടർന്ന് വന്ന ചോദ്യം ചന്ദ്രികയുടെതായിരുന്നു. ചന്ദ്രിക രവിയോട് ചോദിച്ചു, "നിങ്ങളുടെ പത്മ എവിടെയാണ്? അവൾ നിങ്ങൾക്കായി കാത്തിരിക്കുകയല്ലേ ഇപ്പോഴും?"
രവി പതുക്കെ ചിരിച്ചു. "പത്മ എന്റെ ഉള്ളിലുണ്ട്. ഖസാക്കിലെ ഓരോ കാറ്റിലും അവളുണ്ട്. " തുടർന്ന് രവി ദാസൻ്റെ നേർക്ക് തിരിഞ്ഞു. "പക്ഷേ, ദാസാ... പ്രണയം ഒരു തടവറയാണോ അതോ മോചനമാണോ?"
ദാസൻ പുഴയിലേക്ക് നോക്കി. എന്നിട്ട് പറഞ്ഞു, "മയ്യഴിപ്പുഴയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പ്രണയം ഒരു വിപ്ലവമാണ്. അത് അതിരുകൾ ലംഘിക്കുന്നു. ഫ്രഞ്ച് പതാക താഴ്ത്തി ഇന്ത്യയുടെ പതാക ഉയർത്തുമ്പോഴും എന്റെ ഉള്ളിൽ പടർന്നത് ചന്ദ്രികയുമായുള്ള പ്രണയമായിരുന്നു. പക്ഷേ, വിപ്ലവകാരിക്ക് പ്രണയിക്കാൻ അവകാശമില്ലെന്ന് ലോകം വിധിക്കുകയായിരുന്നു."
രവി വീണ്ടും പത്മയെക്കുറിച്ച് ഓർത്തു. പത്മ ഒരു സമർപ്പണമായിരുന്നു. തന്റെ തകർച്ചകളിൽ താങ്ങായവൾ. ഖസാക്കിൽ താൻ അനുഭവിച്ച അസ്തിത്വ ദുഃഖങ്ങൾക്കിടയിലും താൻ തിരഞ്ഞത് പത്മയുടെ ചൂടായിരുന്നു.
"നമുക്ക് അവളെ കാണണ്ടേ?" രവി ചോദിച്ചു.
പെട്ടെന്ന്, ആ അസ്തമയ സൂര്യന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ, ദൂരെ നിന്ന് ഒരു രൂപം നടന്നു വരുന്നത് അവർ കണ്ടു. അത് പത്മയായിരുന്നു. അതായിരുന്നു പത്മ. അവൾ തനിച്ചല്ലായിരുന്നു. മയ്യഴിയിലെ പഴയ തെരുവുകളിലൂടെ അവൾ നടന്നു വരുമ്പോൾ അവളുടെ പിന്നിൽ ഖസാക്കിലെ കരിമ്പനകൾ കാറ്റിലാടുന്നതു പോലെ രവിക്ക് തോന്നി.
പത്മയും ചന്ദ്രികയും പരസ്പരം നോക്കി. വാക്കുകൾ ആവശ്യമില്ലാത്ത ഒരു നിശബ്ദത അവിടെ നിറഞ്ഞു. രണ്ട് ദേശങ്ങൾ, രണ്ട് കഥകൾ, നാല് മനുഷ്യർ. അവർ മയ്യഴിപ്പുഴയുടെ തീരത്തിരുന്നു. പത്മ രവിയുടെ തോളിൽ തലചായ്ച്ചു. "രവീ, നീ എത്ര ദൂരം ഓടിയാലും നിന്റെ നിഴലായി ഞാനുണ്ടാകും. അത് ഖസാക്കിലായാലും മയ്യഴിയിലായാലും."
ദാസൻ ചന്ദ്രികയോട് പറഞ്ഞു, "നമുക്ക് ആ വെള്ളിയാങ്കല്ലിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല ചന്ദ്രികേ. ഇതാ, നമ്മുടെ പ്രണയം ഈ മണ്ണിൽ തന്നെ വേരൂന്നിയിരിക്കുന്നു."
തന്റെ ഉള്ളിലെ അശാന്തി പതുക്കെ പുകഞ്ഞു തീരുന്നത് രവി അറിഞ്ഞു. താൻ യാത്ര തുടങ്ങിയത് ഖസാക്കിൽ നിന്നാണെങ്കിലും, എത്തിയത് സ്വന്തം ഉള്ളിലെ പ്രണയത്തിലേക്കാണെന്ന് അയാൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. കുപ്പുവച്ചനും അപ്പുക്കിളിയും മൊല്ലാക്കയും നൈജാമലിയും ആ പുഴയോരത്തെ മണൽത്തരികളിൽ പുതഞ്ഞ് അദൃശ്യരായി നിൽക്കുന്നതുപോലെ അയാൾക്ക് തോന്നി.
സന്ധ്യ ഇരുട്ടിലേക്ക് സംക്രമിക്കുമ്പോൾ മയ്യഴിപ്പുഴയ്ക്ക് മുകളിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ വിരിയാൻ തുടങ്ങി. ബസ്സുകൾ മടക്ക യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറെടുക്കുന്നു. എന്നാൽ രവി ബസ്സിൽ കയറിയില്ല. അയാൾ പത്മയുടെ കൈപിടിച്ച് മയ്യഴിയിലെ ഇടവഴികളിലൂടെ നടന്നു. ദാസനും ചന്ദ്രികയും അവർക്ക് വഴികാട്ടികളായി മുന്നിൽ നടന്നു. കടലിന്റെയും പുഴയുടെയും സംഗമ സ്ഥാനത്ത്, നാല് പേരും നിൽക്കുമ്പോൾ കാലം നിശ്ചലമായി. ഖസാക്കും മയ്യഴിപ്പുഴയുടെ തീരങ്ങളും ഒന്നായി മാറി. പ്രണയം മാത്രമാണ് ഏക സത്യമെന്ന് ആ പുഴ ഒഴുകിപ്പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരുന്നു.
മയ്യഴിപ്പുഴയുടെ ആകാശത്ത് പടിഞ്ഞാറൻ ചക്രവാളം ചുവന്നുതുടുത്തു. ദാസനും രവിയും പുഴയുടെ ഓളങ്ങളിൽ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, അല്പം മാറി പത്മയും ചന്ദ്രികയും തമ്മിൽ ഒരു സംഭാഷണത്തിലായിരുന്നു. ആ സംഭാഷണത്തിന് കടലിന്റെ ആഴവും പുഴയുടെ ശാന്തതയുമുണ്ടായിരുന്നു.
ചന്ദ്രിക: "പത്മേ, നീ ഖസാക്കിൽ നിന്നും വന്നവളാണ്. അവിടെ കരിമ്പനകൾ കാറ്റിൽ മന്ത്രിക്കുന്നത് മരണത്തെക്കുറിച്ചാണെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. മയ്യഴിയിൽ ഞങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്നത് കടലിനക്കരെയുള്ള ഒരു മോചനത്തിനാണ്. രവിയുടെ അശാന്തിക്ക് നിന്നിൽ അഭയം കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ?"
പത്മ: (ഒരു ചെറുപുഞ്ചിരിയോടെ) "ചന്ദ്രികേ, ഖസാക്കിലെ കരിമ്പനകൾ പറയുന്ന മരണം വെറുമൊരു അവസാനമല്ല, അതൊരു തുടർച്ചയാണ്. രവി തിരയുന്നത് എന്നെയല്ല, അവനിലെ തന്നെ ശൂന്യതയെയാണ്. ഞാൻ ആ ശൂന്യത നിറയ്ക്കുന്ന ഒരു നിഴൽ മാത്രമാണ്. പ്രണയം എന്നത് ഒരാളെ മറ്റൊരാളിൽ തളച്ചിടലല്ല, മറിച്ച് അയാൾക്ക് സ്വയം കണ്ടെത്താനുള്ള ഒരിടം നൽകലാണ്. നീ ദാസനെ സ്നേഹിക്കുന്നുവെന്നത് അയാളിൽ നിറഞ്ഞു തൂവുന്ന വിപ്ലവത്തെയാണോ അതോ ആ മനുഷ്യനെത്തന്നെയോ എന്ന് ചോദിച്ചാലെന്ത് പറയും?"
ചന്ദ്രിക: " പത്മേ, ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നത് അയാളുടെ തടവറയെയാണ്. ദാസൻ സ്വന്തം ആദർശങ്ങളുടെ തടവുകാരനാണ്. ആ തടവറയുടെ വാതിൽക്കൽ കാവൽ നിൽക്കുന്നവളാണ് ഞാൻ. പ്രണയം ചിലപ്പോൾ വലിയൊരു നീതികേടാണ്. അയാൾക്ക് വിപ്ലവം വേണം, എനിക്ക് അയാളെയും. ഈ രണ്ട് ആഗ്രഹങ്ങൾക്കിടയിൽ ചിലപ്പോഴൊക്കെ മയ്യഴിപ്പുഴ വറ്റിപ്പോകുന്നു."
പത്മ: "നീതിയും അനീതിയും മനുഷ്യൻ നിശ്ചയിക്കുന്നതല്ലേ? ഖസാക്കിൽ രവിക്ക് തന്റെ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം വേണമായിരുന്നു. ഞാൻ അയാൾക്ക് നൽകിയത് പാപപുണ്യങ്ങൾക്ക് അപ്പുറമുള്ള ഒരു സ്നേഹമാണ്. നോക്കൂ, ഈ പുഴ കടലിൽ ചേരുമ്പോൾ അത് പുഴയല്ലാതാകുന്നു. അതുപോലെ പ്രണയത്തിൽ നമ്മൾ നമ്മളല്ലാതാകണം. അവിടെ ദാസനോ രവിയോ ഇല്ല, പ്രണയം മാത്രം."
ചന്ദ്രിക: "അങ്ങനെയെങ്കിൽ നമുക്ക് ആ വെള്ളിയാങ്കല്ലിലേക്ക് പോകാം പത്മ. അവിടെ രൂപങ്ങളില്ല, ആത്മാക്കൾ മാത്രം. അവിടെ പത്മയും ചന്ദ്രികയും ഒന്നായി മാറും."
രാത്രി കനത്തു. ആകാശം കടുംനീല നിറമായി മാറി. ദൂരെ കടലിൽ ഒരു വിളക്കുമാടം പോലെ വെള്ളിയാങ്കല്ല് തെളിഞ്ഞു നിന്നു. നാലുപേരും ഒരു ചെറിയ വഞ്ചിയിൽ കയറി. തുഴക്കാരൻ ആരാണെന്ന് അവർക്ക് വ്യക്തമായിരുന്നില്ല; അതൊരു പക്ഷേ കാലമായിരുന്നിരിക്കാം.
വഞ്ചി തിരമാലകളെ മുറിച്ചു നീങ്ങി.
ദാസൻ വഞ്ചിയുടെ അറ്റത്തിരുന്ന് ദൂരേക്ക് നോക്കി. അയാളുടെ ഉള്ളിലെ വിപ്ലവകാരി ശാന്തനായിരുന്നു.
രവി തന്റെ കണ്ണട തുടച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രഹസ്യങ്ങളിലേക്ക് കണ്ണുനട്ടു. ഖസാക്കിലെ 'അസ്തിത്വദുഃഖം' ഈ കടൽക്കാറ്റിൽ അലിഞ്ഞുപോകുന്നത് അയാൾ അറിഞ്ഞു.
വെള്ളിയാങ്കല്ലിന് അരികിലെത്തിയപ്പോൾ കണ്ട കാഴ്ച അത്ഭുതകരമായിരുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് തുമ്പികൾ ആ കല്ലിന് ചുറ്റും പ്രകാശിക്കുന്ന ചിറകുകളോടെ പാറിപ്പറക്കുന്നു. അവ വെറും തുമ്പികളല്ലായിരുന്നു; പ്രണയിച്ച് മരിച്ചവരുടെയും, വിപ്ലവത്തിൽ വീണവരുടെയും, പാപഭാരം ഇറക്കി വെച്ചവരുടെയും ആത്മാക്കളായിരുന്നു.
"ദാസാ, നോക്കൂ..." ചന്ദ്രിക വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
അവർ നാലുപേരും ആ വലിയ കല്ലിലേക്ക് കാലെടുത്തു വെച്ചു. അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ രവിക്ക് തോന്നി, താൻ തസ്രാക്കിലല്ല, മയ്യഴിയിലല്ല, മറിച്ച് ഭൂമിയുടെ അതിരുകൾ അവസാനിക്കുന്ന ഒരിടത്താണെന്ന്.
രവി മെല്ലെ മന്ത്രിച്ചു: "ഇവിടെയാണ് എല്ലാ കഥകളും അവസാനിക്കുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ നിന്നാണ് എല്ലാ കഥകളും തുടങ്ങുന്നത്. പത്മ, നീയിപ്പോൾ ഒരു തുമ്പിയാണോ അതോ പത്മ തന്നെയാണോ?"
പത്മ മറുപടി നൽകി: "രവീ, ഈ പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഒന്നും അവസാനിക്കുന്നില്ല. മാറ്റങ്ങൾ മാത്രം. നമ്മൾ ഈ വെള്ളിയാങ്കല്ലിലെ പ്രകാശമായി മാറും."
ദാസൻ ചന്ദ്രികയുടെ കൈ ചേർത്തുപിടിച്ചു. അവർ നാലുപേരും ആ പ്രകാശത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറി. കടൽ ശാന്തമായി. മയ്യഴിപ്പുഴയുടെ തീരത്ത് അപ്പോഴും ആ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി ബസ് യാത്രക്കാരെ കാത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ, രവിയും ദാസനും പത്മയും ചന്ദ്രികയും കാലത്തിന്റെ ആ വലിയ വെള്ളിയാങ്കല്ലിൽ അനശ്വരരായി കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
വെള്ളിയാങ്കല്ലിന്റെ പരുക്കൻ പ്രതലത്തിൽ, കാലം അതിന്റെ അവസാനത്തെ തുടിപ്പും നിവർത്തിവെച്ചു. മയ്യഴിപ്പുഴ കടലിൽ ചേരുന്ന ആ മഹാസംഗമത്തിൽ, ദാസനും രവിയും പത്മയും ചന്ദ്രികയും വെറും നിഴലുകളായി മാറി. ഖസാക്കിലെ പനഞ്ചോട്ടിൽ കാത്തുനിന്ന അള്ളാപ്പിച്ചാ മൊല്ലാക്കയുടെ ഖുർആൻ വചനങ്ങളും, മയ്യഴിയിലെ ഫ്രഞ്ച് തെരുവുകളിൽ അലഞ്ഞ ആത്മാക്കളുടെ തേങ്ങലുകളും ആ കാറ്റിൽ അലിഞ്ഞുചേർന്നു.
രവി പതുക്കെ കണ്ണടച്ചു. പത്മയുടെ കൈവിരലുകൾ അയാളുടെ ഉള്ളംകൈയിൽ ഒരു പഴയ ഓർമ്മപോലെ തങ്ങിനിന്നു. അയാൾ മന്ത്രിച്ചു:
"എല്ലാ യാത്രകളും അവസാനിക്കുന്നത് ഇവിടെയാണ്. പാപപുണ്യങ്ങളുടെ ഭാണ്ഡക്കെട്ടുകൾ അഴിഞ്ഞുവീഴുന്ന ഈ ശിലയിൽ. പത്മ, നീയും ഞാനും ഈ കടലും പുഴയും... എല്ലാം ഒന്നായിത്തീരുന്ന ഒരു ബിന്ദു. ഇവിടെ ഉടലുകളില്ല, പേരുകളില്ല. പ്രണയം പോലും ഒരു വലിയ നിശബ്ദതയായി മാറുന്നു."
പെട്ടെന്ന്, ആയിരക്കണക്കിന് തുമ്പികൾ അവർക്ക് ചുറ്റും ഒരു പ്രകാശവലയം തീർത്തു. ഖസാക്കിലെ വേനലിൽ വിരിഞ്ഞ കരിമ്പനപ്പൂക്കൾ പോലെ ആ തുമ്പിച്ചിറകുകൾ വായുവിൽ വെള്ളി വെളിച്ചം വിതറി.
ദാസൻ ആകാശത്തേക്ക് നോക്കി. അവിടെ നക്ഷത്രങ്ങൾ വിപ്ലവത്തിന്റെ ചുവപ്പ് മായ്ച്ച് പ്രണയത്തിന്റെ നീലിമ പടർത്തിയിരുന്നു. ചന്ദ്രികയുടെ കണ്ണുകളിൽ മയ്യഴിപ്പുഴയിലെ ഓളങ്ങൾ അവസാനമായി തല്ലിത്തകർന്നു.
പിന്നീട് അവിടെ ആരും അവശേഷിച്ചില്ല. വെള്ളിയാങ്കല്ലിന്റെ ഏകാന്തതയിൽ നാല് ആത്മാക്കൾ നാല് തുമ്പികളായി മാറി. അവ ഒന്നിച്ചുയർന്ന്, ശൂന്യത തീർത്ത അനന്തതയിലേക്ക് ചിറകടിച്ചു നീങ്ങി.
ദൂരെ, മയ്യഴി സ്റ്റാൻഡിൽ ലാസ്റ്റ് ബസ്സിന്റെ എൻജിൻ ഇരമ്പുന്നുണ്ടായിരുന്നു. കണ്ടക്ടറുടെ ബെൽ മുഴങ്ങി. പക്ഷേ, ആ ബസ്സിലേക്ക് കയറാൻ രവി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അയാൾ അപ്പോഴേക്കും തന്റെ തീർത്ഥാടനം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.
"ജനനം ഒരു നീണ്ട യാത്രയുടെ തുടക്കമാണെങ്കിൽ, പ്രണയം ആ യാത്രയുടെ അവസാനത്തെ വിശ്രമസ്ഥാനമാണ്. അവിടെ വെള്ളിയാങ്കല്ലുകൾ പൂക്കുന്നു, ആത്മാക്കൾ തുമ്പികളായി പരിണമിക്കുന്നു."