യാത്ര/ ആംസ്റ്റർഡാം

നെതർലാൻഡ്സ് — കാറ്റാടികളുടെയും കനാലുകളുടെയും ഓർമ്മകളിലൂടെ.

മുമ്പ് ഹോളണ്ട് എന്ന പേരിൽ നമ്മൾ പരിചയപ്പെട്ടിരുന്ന രാജ്യം. കാറ്റാടികളുടെയും തുലിപ്പുകളുടെയും ചീസിന്റെയും നാട്. സൈക്കിളുകൾ ഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രധാന ഉപാധികളിലൊന്നായ, കനാലുകൾ നഗരങ്ങളുടെ നാഡികളായി ഒഴുകുന്ന നെതർലാൻഡ്സ്.

വിസ്തീർണ്ണത്തിൽ കേരളത്തേക്കാൾ ഏതാണ്ട് മൂവായിരം ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ മാത്രം കൂടുതലുള്ള രാജ്യം. എന്നാൽ ജനസംഖ്യ കേരളത്തിന്റേതിന്റെ പകുതിയോളം മാത്രം. ഏകദേശം ഒന്നര കോടിയിലധികം ആളുകൾ. ജനസംഖ്യയുടെ വലിയൊരു വിഭാഗം പ്രായമായവരായതിനാൽ തൊഴിൽശേഷിയുള്ള മനുഷ്യരുടെ കുറവ് രാജ്യം നേരിടുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാവണം, ഞാൻ പോയ മിക്ക ഷോപ്പിംഗ് മാളുകളിലെയും കടകളിലെയും വാതിലുകളിൽ 'Vacancy' എന്ന ബോർഡ് കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്.

മണിക്കൂറിന് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ വേതനമായി പതിനേഴു യൂറോ വരെ ലഭിക്കുമെന്നറിഞ്ഞപ്പോൾ, രണ്ട് മാസം മകനോടും കുടുംബത്തോടുമൊപ്പം അവിടെ തങ്ങുന്നതിനാൽ ഞാനും ഒന്ന് ശ്രമിച്ചുനോക്കാതിരുന്നില്ല. പക്ഷേ സന്ദർശക വിസയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ അനുമതിയില്ലത്രേ ! അത് ചതിയായിപ്പോയല്ലോ എന്ന് കരുതി ആ മോഹത്തെ നെതർലാൻഡ്സിലെ കനാലുകളിലൊന്നിൽ ഞാൻ ഒഴുക്കി വിട്ടു!

വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂപ്രകൃതി കടലിനും പുഴകൾക്കും തോടുകൾക്കും കനാലുകൾക്കും ഇടയിൽ പണിതുയർത്തിയതുപോലെയാണ്. 'Netherlands' എന്ന പേരുതന്നെ 'താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങൾ' എന്നർത്ഥം നൽകുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ ഏകദേശം നാലിലൊന്ന് ഭാഗവും സമുദ്രനിരപ്പിന് താഴെയാണ്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി കടലിൽനിന്നും ജലത്തിൽനിന്നും ഭൂമി വീണ്ടെടുത്ത് മനുഷ്യർ നിർമ്മിച്ചെടുത്തതാണ് ഈ നാട്.

വെള്ളപ്പൊക്കത്തെ ചെറുക്കാനും ജലത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനും ഡച്ചുകാർ നേടിയ സാങ്കേതിക വൈദഗ്ധ്യം ലോകപ്രശസ്തമാണ്. നമ്മുടെ നാട്ടിലെ വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരും ഉദ്യോഗസ്ഥരും ഇടയ്ക്കിടെ നെതർലാൻഡ്സിലേക്ക് തീർത്ഥാടനം നടത്താറുണ്ടെന്നത് ഓർമ്മ വരുമ്പോൾ ഒരു ചെറിയ സംശയം മാത്രം ബാക്കി—അവിടെ പോയി പഠിച്ചതൊക്കെ ഇവിടെ തിരിച്ചെത്തിയ ശേഷം എവിടെയെങ്കിലും വെച്ചിട്ട് മറന്നു പോകുന്നുണ്ടോ?

കിഴക്ക് ജർമ്മനി, തെക്ക് ബെൽജിയം, വടക്കും പടിഞ്ഞാറും കടൽ. രാജ്യത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ ഡച്ച്. എന്നാൽ ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്നതിൽ ഇവർക്ക് വലിയ മടിയില്ല. യാത്രക്കാരന് അത് വലിയൊരു അനുഗ്രഹം തന്നെ.

ആംസ്റ്റർഡാം, റോട്ടർഡാം, ഹേഗ്, ഉത്രെക്റ്റ് എന്നിവയാണ് രാജ്യത്തെ പ്രധാന നഗരങ്ങൾ. അതിൽ ആംസ്റ്റർഡാമിലും റോട്ടർഡാമിലും സഞ്ചരിക്കാൻ എനിക്ക് അവസരം ലഭിച്ചു. തലസ്ഥാനമായ ആംസ്റ്റർഡാമിൽ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ അലഞ്ഞുതിരിയാനും അതിന്റെ മുക്കും മൂലയും പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളും കാണാനും കഴിഞ്ഞത് ഈ യാത്രയുടെ വലിയ ഭാഗ്യമായിരുന്നു.

തലസ്ഥാനം ആംസ്റ്റർഡാമാണെങ്കിലും പാർലമെന്റിന്റെയും സുപ്രീം കോടതിയുടെയും ആസ്ഥാനം ഹേഗിലാണ്. അന്താരാഷ്ട്ര കോടതികളും നിരവധി അന്തർദേശീയ സ്ഥാപനങ്ങളും അവിടെ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ ഹേഗിന് 'ലോകത്തിന്റെ നിയമ തലസ്ഥാനം' എന്ന വിശേഷണവും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. യൂറോപ്പിലെ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങളിലൊന്നായ റോട്ടർഡാമും ഷിഫോൾ വിമാനത്താവളവും രാജ്യത്തിന്റെ ആഗോള ബന്ധങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഡച്ചുകാരും നമ്മുടെ കൊച്ചിയും.

നെതർലാൻഡ്സിന്റെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് കുറച്ചുകൂടി പിന്നോട്ട് നടക്കുമ്പോൾ കേരളവും അവിടെ എവിടെയോ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്.

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഡച്ച് സുവർണ്ണകാലം ലോകചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ അധ്യായമാണ്. വ്യാപാരവും കപ്പൽയാത്രയും ശാസ്ത്രവും കലയും സമ്പത്തും ഡച്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിനെ ലോകത്തിലെ ശക്തമായ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാക്കി മാറ്റിയ കാലം. ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയും ഡച്ച് വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയും ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും വ്യാപാരകേന്ദ്രങ്ങളും കോളനികളും സ്ഥാപിച്ചതും ഇതേ കാലത്താണ്.

ആ ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ അധ്യായം നമ്മുടെ കൊച്ചിയിലും എഴുതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ സ്വാധീനം ക്ഷയിച്ചതോടെ കൊച്ചി ഡച്ചുകാരുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായി. പോർച്ചുഗീസുകാർ കൊച്ചി രാജാവിനുവേണ്ടി മട്ടാഞ്ചേരിയിൽ പണികഴിപ്പിച്ച കൊട്ടാരം ഡച്ചുകാർ പിന്നീട് വിപുലീകരിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ന് അത് 'ഡച്ച് പാലസ്' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ബോൾഗാട്ടി ദ്വീപിലെ ബോൾഗാട്ടി പാലസും ഡച്ച് കാലത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഓർമ്മയാണ്.

മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ ഡച്ച് ശ്മശാനം, വൈപ്പിനിലെ കുഷ്ഠരോഗാശുപത്രി, കൊച്ചിയിലെ അനാഥാലയം—അങ്ങനെ ഡച്ചുകാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിന്റെ നിരവധി അടയാളങ്ങൾ നമ്മുടെ ചുറ്റുപാടുകളിൽ ഇന്നും മായാതെ കിടക്കുന്നുണ്ട്.

മലബാറിലെ സസ്യങ്ങളുടെ ഔഷധഗുണങ്ങളും സസ്യശാസ്ത്രപരമായ വിവരങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയ Hortus Indicus Malabaricus എന്ന മഹത്തായ കൃതിയും ഡച്ച് കാലത്തിന്റെ പ്രധാന സംഭാവനകളിലൊന്നാണ്.

ആലപ്പുഴ മുതൽ കണ്ണൂർ വരെയുള്ള കേരളത്തിന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഡച്ചുകാർക്ക് നിരവധി വ്യാപാരകേന്ദ്രങ്ങളും ഔട്ട്‌പോസ്റ്റുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ അധിനിവേശത്തോടെ കേരളത്തിലെ ഡച്ച് അധ്യായം അവസാനിച്ചെങ്കിലും, ഒന്നര നൂറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ടുനിന്ന അവരുടെ സാന്നിധ്യം നമ്മുടെ ചരിത്രത്തിൽ ചെറിയൊരു കുറിപ്പല്ല.

അതിനാൽ നെതർലാൻഡ്സിന്റെ തെരുവിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് ഇടയ്ക്കിടെ നമ്മുടെ കൊച്ചിയും മട്ടാഞ്ചേരിയും മനസ്സിൽ തെളിഞ്ഞിരുന്നു.

'നിങ്ങളുടെ മുതുമുത്തച്ഛന്മാർ എന്റെ നാട്ടിൽ വന്ന് കാട്ടിക്കൂട്ടിയ തെമ്മാടിത്തരങ്ങൾ കുറച്ചൊന്നുമല്ല.'

മനസ്സിൽ ഞാൻ അവരോട് പറയുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

'എങ്കിലും അല്ലറ ചില്ലറ നല്ല കാര്യങ്ങളും ചെയ്തിട്ടുണ്ടല്ലോ. അതുകൊണ്ട് ഇത്തവണ ക്ഷമിച്ചിരിക്കുന്നു.'

ആംസ്റ്റർഡാം — കനാലുകൾക്കിടയിലെ നഗരം.

ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും സവിശേഷമായ നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് ആംസ്റ്റർഡാം.

കനാലുകൾ, പഴയ വീടുകൾ, സൈക്കിളുകൾ, മ്യൂസിയങ്ങൾ, തെരുവുകൾ, കഫേകൾ, തുലിപ്പ് പൂക്കൾ, കലയും ചരിത്രവും—എല്ലാം ചേർന്നുണ്ടാക്കുന്ന ഒരു വിചിത്രമായ അനുഭവമാണ് ഈ നഗരം നമുക്ക് സമ്മാനിക്കുന്നത്.

തെരുവിലൂടെ നടക്കുന്ന മനുഷ്യരേക്കാൾ സൈക്കിളുകൾ കൂടുതലാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന നഗരം.

നഗരത്തിലെ പഴയ വീടുകൾ അടുത്തടുത്തായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. മിക്ക കെട്ടിടങ്ങളുടെയും മുകൾഭാഗം ത്രികോണാകൃതിയിലുള്ള മട്ടച്ചുവരുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ വീടിനും പിന്നിൽ ഒരു കഥയുണ്ടെന്ന തോന്നൽ നമ്മുടെയുള്ളിൽ സൃഷ്‌ടിക്കും വിധമാണവയുടെ നിർമ്മിതി.

ആദ്യമായി നഗരത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോൾ തന്നെ ഒരു ചെറിയ ഭ്രമം മനസ്സിനെ പിടികൂടും. നാം ഒരു നഗരത്തിൽ എത്തിയതാണോ, അതോ നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള ഒരു ചിത്രത്തിനുള്ളിലേക്ക് കയറിയതാണോ എന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കുറച്ചു സമയം വേണ്ടിവരും.

മ്യൂസിയങ്ങളിലൂടെയും ജനപഥങ്ങളിലൂടെയും മാത്രമല്ല, സാധാരണ തെരുവുകളിലൂടെയും ഡച്ച് സംസ്കാരത്തെ വായിക്കാനാകും.

പഴയ പബ്ബുകൾ. നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ള പള്ളികൾ. ഇടുങ്ങിയ തെരുവുകൾ. കനാലിനു മുകളിലൂടെ വളഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പാലങ്ങൾ. സൂര്യൻ തെളിഞ്ഞുനിന്നാലും നഗരത്തെ പൊതിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന തണുപ്പിന്റെ നേർത്ത ആവരണം.

മഹാനഗരങ്ങളിലെ പതിവ് കാഴ്ചയായ, എന്തിനോ വേണ്ടി പാഞ്ഞുനടക്കുന്ന ആൾക്കൂട്ടത്തെ ഇവിടെ കാണാനേ ആയില്ല എന്നത് കൗതുകകരമായി. എന്നാൽ തീരെ മന്ദഗതിയിലുള്ള ചലനവുമായിരുന്നില്ല തെരുവുകൾക്ക്.

ഏകനായുള്ള എന്റെ പല ദിവസങ്ങളിലെ അലച്ചിലുകളിൽ ഓരോ ദിവസവും അടുത്ത ദിവസത്തേക്കുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ഥലത്തെ മനസ്സിൽ കുറിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ മടങ്ങിയിരുന്നത്.

സെക്സ് മ്യൂസിയം.

ലൈംഗികതയുടെ സൗന്ദര്യം കല്ലിൽ കൊത്തിവെച്ച ശിൽപ്പങ്ങളായി നമ്മുടെ നാട്ടിൽ ഉള്ളത് ഇത് വരെ നേരിൽ കാണാൻ എനിക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. പക്ഷേ അവയുടെ കാവ്യാത്മകമായ വർണ്ണനകൾ ഓർമ്മയിൽ എന്നും നിറഞ്ഞു നിന്നിരുന്നു.

ആംസ്റ്റർഡാം സെൻട്രൽ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷന്റെ സമീപത്താണ് ഇവിടത്തെ സെക്സ് മ്യൂസിയം. തിരക്കേറിയ തെരുവിലെ ഒരു കടയുടെ മുൻവശത്തുനിന്ന് താഴേക്കിറങ്ങിയാണ് പ്രവേശനം.

അകത്ത് ആദ്യം തന്നെ കണ്ണിൽപ്പെടുന്നത് ഗ്രീക്ക് ദൈവമായ പ്രിയാപസിൻ്റെ വലുപ്പമേറിയ പ്രതിമയാണ്.

ലൈംഗികതയുടെ ചരിത്രവും സംസ്കാരവും പഠിക്കാനുള്ള ഒരു മ്യൂസിയമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു എന്റെ പ്രതീക്ഷ. എന്നാൽ അകത്തേക്ക് കടന്നപ്പോൾ ലഭിച്ച അനുഭവം അതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു.

ചരിത്രം, കല, ഫോട്ടോഗ്രാഫി, സിനിമ, എന്നിവയിലൂടെ ലൈംഗികതയുടെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം, പ്രദർശനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം അശ്ലീല ചിത്രങ്ങൾക്കും ദൃശ്യങ്ങൾക്കുമാണ് പ്രാധാന്യം നൽകിയിരിക്കുന്നത്.

മർലിൻ മൺറോ തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ വേഷത്തിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ നിൽക്കുന്നു. ഫ്രഞ്ച് നർത്തകിയും ഗായികയുമായ ജോസഫൈൻ ബേക്കറുടെ ചിത്രങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്. മാതാ ഹരിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ, കാമസൂത്രത്തിലെ ദൃശ്യങ്ങൾ, ഗ്രീക്ക്-റോമൻ കാലത്തെ ലൈംഗിക പ്രതീകങ്ങൾ, ആഫ്രിക്കൻ ഫെർട്ടിലിറ്റി ചിഹ്നങ്ങൾ, മധ്യകാലത്തെ ചാരിത്ര്യ ബെൽറ്റുകൾ—ചരിത്രത്തിന്റെ പല കാലഘട്ടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വസ്തുക്കളെല്ലാം തന്നെ അവിടെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സ്വവർഗരതിയുടെ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിഭാഗവും ഉണ്ടായിരുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ 'സോഡമി' എന്ന കുറ്റാരോപണത്തിന്റെ പേരിൽ വധിക്കപ്പെട്ടവരുടെ ചരിത്രവും അവിടെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

പക്ഷേ മ്യൂസിയത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ചരിത്രത്തേക്കാൾ അശ്ലീലതയ്ക്കായിരുന്നു പ്രാധാന്യം. പഴയകാല ഫോട്ടോഗ്രാഫുകൾ മുതൽ ആധുനിക കാലത്തെ ചിത്രങ്ങൾ വരെ വിവിധ മുറികളിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.

വലിയൊരു കൃത്രിമ ലിംഗപ്രതിമയും അവിടെയുണ്ട്.

അത് കണ്ടപ്പോൾ നാട്ടിൽ അക്കാലത്ത് നടന്നുകൊണ്ടിരുന്ന ശിവലിംഗ വിവാദങ്ങളും എന്റെ ഓർമ്മയിൽ വന്നു. 'ഇവിടെയും പാലഭിഷേകം നടത്താൻ ആരെങ്കിലും വരുമോ?' എന്നൊരു കുസൃതിച്ചിന്ത മനസ്സിലൂടെ മിന്നിപ്പോയി.

നെതർലാൻഡ്സിന്റെ ലൈംഗികതയോടുള്ള തുറന്ന സമീപനത്തിന്റെ മറ്റൊരു വശം ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസമാണ്. ചെറുപ്പം മുതൽ കുട്ടികൾക്ക് പ്രായാനുസൃതമായ ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നതിന് ഡച്ച് വിദ്യാഭ്യാസരീതിയിൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

ആൻ ഫ്രാങ്ക് — ഒരു ചെറിയ മുറിയിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന ലോകം.

ആംസ്റ്റർഡാമിലെ എന്റെ യാത്രയിൽ ഏറ്റവും ആഴത്തിൽ മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞ ഇടങ്ങളിലൊന്നാണ് ആൻ ഫ്രാങ്ക് ഹൗസ്.

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് നാസി അധിനിവേശത്തിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ആൻ ഫ്രാങ്കും കുടുംബവും രണ്ട് വർഷത്തിലേറെ ഒളിച്ചുകഴിഞ്ഞ രഹസ്യ അനെക്സ് ഇന്ന് ഒരു മ്യൂസിയമാണ്.

ആൻ എഴുതിയ ഡയറി ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ യുദ്ധകാല വ്യക്തിഗത രേഖകളിലൊന്നായി മാറുകയായിരുന്നു. 1947-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട The Diary of a Young Girl പിന്നീട് ലോകമെമ്പാടും വായിക്കപ്പെട്ടു; ലോകമെമ്പാടും നാടകങ്ങൾക്കും സിനിമകൾക്കും അത് പ്രചോദനമായി.

മ്യൂസിയത്തിലേക്കുള്ള ടിക്കറ്റ് ലഭിക്കുക അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. സന്ദർശകരുടെ എണ്ണം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ മുൻകൂട്ടി ബുക്ക് ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. തിരക്കുണ്ടെങ്കിലും ആളുകൾ മാന്യമായി ക്യൂവിൽ കാത്തു നിൽക്കുന്നത് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.

അകത്തേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു സാധാരണ മ്യൂസിയം സന്ദർശനമായി തോന്നിയില്ല.

ആൻ താമസിച്ച ചെറിയ മുറികൾ. ഒളിച്ചിരുന്ന ഇടങ്ങൾ. അവൾ കണ്ടിരുന്ന ജനൽ. അവൾ എഴുതിയ വാക്കുകൾ.

ചരിത്ര പുസ്തകത്തിൽ വായിച്ചിരുന്ന ഒരു പെൺകുട്ടി പെട്ടെന്ന് ഒരു ജീവനുള്ള മനുഷ്യനായി മനസ്സിൽ രൂപപ്പെടുന്നു.

1944-ൽ ഒളിത്താവളം കണ്ടെത്തപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് ആനും കുടുംബവും പിടിക്കപ്പെട്ടു. 1945-ൽ ബെർഗൻ-ബെൽസൻ തടങ്കൽപ്പാളയത്തിൽ ആൻ മരണപ്പെട്ടു. അവളുടെ ജീവിതം അവസാനിച്ചെങ്കിലും അവളുടെ ഡയറി അവളെ ലോകത്തിന്റെ ഓർമ്മയിൽ അമരയാക്കി.

മ്യൂസിയത്തിനകത്ത് ഫോട്ടോഗ്രാഫി അനുവദനീയമല്ല.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവിടെനിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങുമ്പോൾ നമ്മോടൊപ്പം മടങ്ങിവരുന്നത് ഒരു ചിത്രമല്ല—ഒരു അനുഭവമാണ്.

ഗെയ്തൂൺ — വെള്ളത്തിലൂടെ മാത്രം സഞ്ചരിക്കുന്ന ഗ്രാമം

'വടക്കിന്റെ വെനീസ്' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഗെയ്തൂൺ.

കുട്ടനാട്ടിലെ ജലജീവിതവുമായി സാമ്യമുള്ള ഒരു യൂറോപ്യൻ ഗ്രാമത്തെ ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു. നെതർലാൻഡ്സിലെ ഓവറിജസൽ പ്രവിശ്യയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് ആംസ്റ്റർഡാമിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഒന്നര മണിക്കൂർ യാത്രയുണ്ടായിരുന്നു. റോഡുകളേക്കാൾ കനാലുകൾക്കാണ് ഇവിടെ പ്രാധാന്യം. പഴയ ഗ്രാമത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും ബോട്ടുകളാണ് പ്രധാന ഗതാഗതമാർഗം.

ചെറിയ ദ്വീപുകൾ. അവയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന തടി പാലങ്ങൾ. കനാലുകളുടെ കരയിലൂടെ നീളുന്ന നടപ്പാതകൾ. വെള്ളത്തിലേക്ക് ചായുന്ന പച്ചപ്പുകൾ. ഓലമേഞ്ഞ മേൽക്കൂരകളുള്ള മനോഹരമായ വീടുകൾ.

എവിടെ നോക്കിയാലും ഒരു ചിത്രപുസ്തകത്തിലെ കാഴ്ച.

ഏകദേശം ഇരുന്നൂറോളം തടി പാലങ്ങൾ ഗ്രാമത്തിലുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ചില വീടുകൾക്ക് നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. പഴയ ഗ്രാമത്തിലൂടെ 'വിസ്പർ ബോട്ടുകൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ശബ്ദം കുറഞ്ഞ ചെറുബോട്ടുകളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, നഗരത്തിന്റെ ശബ്ദകോലാഹലങ്ങളിൽനിന്ന് മറ്റൊരു ലോകത്തേക്കാണ് നാം നീങ്ങുന്നതെന്ന് തോന്നും.

പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ പ്രദേശത്ത് കുടിയേറിയ കർഷകസമൂഹത്തിന്റെ ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് ഗ്രാമത്തിന്റെ ചരിത്രം. പിന്നീട് മതപരമായ സംഘർഷങ്ങളിൽനിന്ന് രക്ഷ തേടിയെത്തിയ വിവിധ സമൂഹങ്ങളും ഇവിടെ താമസമാക്കി.

പ്രശസ്ത ഡച്ച് ചലച്ചിത്രകാരൻ ബെർട്ട് ഹാൻസ്ട്രയുടെ Fanfare എന്ന സിനിമ ഇവിടെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതോടെയാണ് ഗെയ്തൂണിന് കൂടുതൽ വിനോദസഞ്ചാര ശ്രദ്ധ ലഭിച്ചത്.

ആംസ്റ്റർഡാമിൽനിന്നുള്ള യാത്രയ്ക്കിടയിൽ വഴിയരികിലൂടെ നീളുന്ന തുലിപ്പ് പാടങ്ങളും ഈ ഗ്രാമത്തിലെത്തിയ ശേഷമുള്ള കനാലുകളും പാലങ്ങളും വീടുകളും—നെതർലാൻഡ്സിന്റെ മറ്റൊരു മുഖം തന്നെയായിരുന്നു.

തുലിപ്പുകളുടെ വസന്തം

നെതർലാൻഡ്സിലെത്തിയിട്ട് തുലിപ്പ് തോട്ടം കാണാതെ മടങ്ങുന്നത് വലിയ നഷ്ടമാകുമെന്ന് ഭാര്യ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ അത്ര ഗൗരവമായി എടുത്തില്ല.

'ദുബായിലെ മിറക്കിൾ ഗാർഡന്റെ മറ്റൊരു പതിപ്പായിരിക്കുമല്ലോ,' ഞാൻ പറഞ്ഞു.

അവൾ സമ്മതിച്ചില്ല.

'ഭൂമിയുടെ മന്ദഹാസമാണ് പൂക്കൾ' എന്ന ബഷീറിന്റെ വാക്കുകൾ അവൾ ആയുധമാക്കി.

പിന്നെ ഞാനും പറഞ്ഞു—'എന്നാൽ അങ്ങനെയാവട്ടെ.'

അങ്ങനെ തുലിപ്പുകളെ കാണാനുള്ള യാത്രയായി.

ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള സഞ്ചാരികളെ നെതർലാൻഡ്സിലേക്ക് ആകർഷിക്കുന്ന പ്രധാന കാഴ്ചകളിലൊന്നാണ് തുലിപ്പ് പൂക്കളുടെ വസന്തകാലം. നിരനിരയായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ചുവപ്പും മഞ്ഞയും പിങ്കും വെള്ളയും നിറങ്ങളിലുള്ള പൂക്കൾ കണ്ണെത്താദൂരത്തോളം പരന്നുകിടക്കുമ്പോൾ, പൂക്കൾക്ക് ഭൂമിയുടെ മന്ദഹാസമെന്ന ബഷീറിന്റെ വാക്ക് എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്ര മനോഹരമായി ചേരുന്നതെന്ന് മനസ്സിലാകും.

കോവിഡ് കാലത്തെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം തുലിപ്പ് പാർക്ക് വീണ്ടും തുറന്ന വർഷമായിരുന്നു അത്. സന്ദർശകരുടെ തിരക്ക് കാരണം നേരത്തെ ബുക്ക് ചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും ഞങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ചത് പിന്നീട് ഒരു ദിവസത്തെ ടിക്കറ്റായിരുന്നു.

ആംസ്റ്റൽ നദിയുടെ കരയിലുള്ള ആംസ്റ്റൽവീൻ പ്രദേശത്തായിരുന്നു ഞങ്ങൾ മക്കളോടൊപ്പം താമസിച്ചിരുന്നത്. അവിടെനിന്നുള്ള ഓരോ യാത്രയും നെതർലാൻഡ്സിന്റെ മറ്റൊരു മുഖത്തേക്കായിരുന്നു.

ഒരു വശത്ത് കനാലുകൾ.

മറ്റൊരു വശത്ത് സൈക്കിളുകൾ.

അകലെയായി കാറ്റാടികൾ.

വസന്തത്തിൽ നിറഞ്ഞാടുന്ന തുലിപ്പുകൾ.

നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ ചരിത്രം ചുമക്കുന്ന വീടുകൾ.

ലോകത്തെ മാറ്റിമറിച്ച വ്യാപാര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ.

യുദ്ധത്തിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന

ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ മുറി.

വെള്ളത്തിലൂടെ മാത്രം

സഞ്ചരിക്കുന്ന ഒരു ഗ്രാമം.

ഇതെല്ലാം ചേർന്നതായിരുന്നു എനിക്ക് നെതർലാൻഡ്സ്.

വെറുതെ ഒരു രാജ്യത്തെ കണ്ടുമടങ്ങിയ യാത്രയായിരുന്നില്ല അത്.

ചരിത്രത്തിന്റെ പല ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ നടന്നു പോയ ഒരു യാത്രയായിരുന്നു.

പണ്ടൊരിക്കൽ കൊച്ചിയുടെ തീരങ്ങളിൽ കപ്പലിറങ്ങിയ ഡച്ചുകാരുടെ നാട്ടിൽ, വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം ഞാൻ തന്നെ ഒരു സഞ്ചാരിയായി എത്തിനിൽക്കുമ്പോൾ ചരിത്രത്തിന് ചിലപ്പോൾ എന്തൊരു വിചിത്രമായ തമാശകളാണ് ഒളിപ്പിച്ചുവെക്കാനുള്ളത് എന്ന് തോന്നി.

അവരുടെ മുൻഗാമികൾ നമ്മുടെ നാട്ടിൽ വന്നത് കച്ചവടത്തിനും അധികാരത്തിനും വേണ്ടിയായിരുന്നു.

ഞാൻ പോയത് കാഴ്ചകൾക്കും ഓർമ്മകൾക്കും വേണ്ടി.

അവർക്കുണ്ടായിരുന്നത് കപ്പലുകൾ.

എനിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നത്

ഒരു യാത്രാ ബാഗ് മാത്രം.

പക്ഷേ അവരെപ്പോലെ ഞാനും കടന്നു പോയത്

അതേ കടലിന്റെ വഴിയായിരുന്നു.

പൂക്കളുടെ നാട്ടിലേക്ക്

ആംസ്റ്റർഡാം നഗരത്തോട് ചേർന്നൊഴുകുന്ന ആംസ്റ്റൽ നദിയുടെ തീരത്തുള്ള ആംസ്റ്റൽവീൻ എന്ന സ്ഥലത്തായിരുന്നു ഞങ്ങൾ മക്കളോടൊപ്പം താമസിച്ചിരുന്നത്. നഗരത്തോട് ഏറെ അടുത്താണെങ്കിലും തിരക്കിൽനിന്ന് അല്പം അകന്നുനിൽക്കുന്ന ശാന്തമായ ഒരിടം. ചെറിയ ചെറിയ കനാലുകളും ഹരിതാഭമായ പാർക്കുകളും നിറഞ്ഞ പ്രദേശം.

വണ്ണാത്തിക്കിളികളും കാക്കകളും കടൽക്കാക്കകളും മൈനകളും—പേരറിയാത്ത മറ്റു പല പക്ഷികളും—സദാ പാറിപ്പറക്കുന്ന അന്തരീക്ഷം. നഗരത്തിനടുത്തായിരുന്നിട്ടും പ്രകൃതിയുടെ സാന്നിധ്യം അവിടെ വളരെ ശക്തമായിരുന്നു.

അവിടെനിന്ന് ഏകദേശം രണ്ടു മണിക്കൂർ കാറിൽ യാത്ര ചെയ്താണ് ലിസ്സെയിലെ ക്യൂക്കൻഹോഫിലെത്തിയത്—ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സ്പ്രിംഗ് ഗാർഡനുകളിലൊന്ന്.

യാത്രയിലുടനീളം കാഴ്ചകൾ മാറിക്കൊണ്ടിരുന്നു. കാറ്റിലാടി നിൽക്കുന്ന ചോളപ്പാടങ്ങൾ, ഉരുളക്കിഴങ്ങ് കൃഷിയിടങ്ങൾ, അവയ്ക്കിടയിൽ നിരനിരയായി ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന കാറ്റാടികൾ. നെതർലാൻഡ്സിന്റെ ചിത്രപുസ്തകം തന്നെ കാറിന്റെ ജനലിലൂടെ പതുക്കെ തുറന്നുവെച്ചതുപോലെ.

ക്യൂക്കൻഹോഫ് — വസന്തത്തിന്റെ മഹോത്സവം

പൂക്കളെ നേരിൽ കണ്ട് ആസ്വദിക്കുന്ന അനുഭവത്തിന് ഒരു വീഡിയോയ്ക്കും പകരമാകാനാവില്ല.

പൂക്കളുടെ മണം, കാറ്റിന്റെ സ്പർശം, ചുറ്റുമുള്ള നിറങ്ങളുടെ വിസ്മയം, കണ്ണിനും മനസ്സിനും ഒരേസമയം ലഭിക്കുന്ന ആ അനുഭൂതി—ഇതൊക്കെ നേരിട്ട് അവിടെ എത്തുമ്പോഴേ പൂർണ്ണമായി അനുഭവിക്കാനാകൂ.

ഞങ്ങൾ ക്യൂക്കൻഹോഫിലെത്തുമ്പോഴേക്കും ആദ്യകാല ഹയാസിന്തുകളും തുലിപ്പുകളും പൂത്തുതുടങ്ങിയിരുന്നു. എങ്കിലും പൂക്കളുടെ പൂർണ്ണവൈഭവം ആസ്വദിക്കാൻ പാകത്തിൽ തോട്ടം നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്നു. ചുറ്റുമുള്ള ബൾബൻസ്ട്രീക്കിലെ പൂപ്പാടങ്ങളും ദൂരെയായി കാണാമായിരുന്നു.

രാവിലെ പത്തുമണിക്ക് മുമ്പുതന്നെ ഞങ്ങൾ അവിടെ എത്തി. എന്നിട്ടും പാർക്കിന് പുറത്തുള്ള വിശാലമായ മൈതാനം പതിനായിരക്കണക്കിന് സന്ദർശകരെ കൊണ്ടുവന്ന ബസ്സുകളും കാറുകളും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞിരുന്നു.

തലേദിവസം മഞ്ഞുവീണിരുന്നതിനാൽ അന്തരീക്ഷത്തിൽ നേരിയ തണുപ്പുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷേ സൂര്യൻ തണുപ്പിനെ തോൽപ്പിക്കാനുള്ള തന്റെ പരമാവധി ശ്രമത്തിലായിരുന്നു.

ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നെത്തിയ മനുഷ്യർ പൂക്കളുടെ ഈ ഉത്സവത്തിൽ അവരവരുടെ രീതിയിൽ മുഴുകുകയായിരുന്നു. പൂക്കളുടെ ക്ലോസ്-അപ്പ് ചിത്രങ്ങളെടുക്കുന്നു. മറ്റൊരാൾ കുടുംബത്തിന്റെ ഫോട്ടോ പകർത്തുന്നു. ചിലർ ചെടികളുടെ ബൾബുകൾ വാങ്ങുന്നു. മറ്റുചിലർ സുവനീറുകൾ തേടിനടക്കുന്നു.

ക്യൂക്കൻഹോഫ് വിശാലമായതിനാൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഒരേസമയം അവിടെയുണ്ടെങ്കിലും തിരക്കിന്റെ അസ്വസ്ഥത അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല. ഓരോരുത്തർക്കും അവരുടേതായൊരു ചെറിയ ലോകം അവിടെ കണ്ടെത്താനാകുന്നുവെന്നതാണ് അതിന്റെ പ്രത്യേകത.

ഓർക്കിഡുകളും തുലിപ്പുകളും ഫ്രീസിയകളും ഹയാസിന്തുകളും ഡാഫോഡിൽസും—നിറങ്ങളുടെയും സുഗന്ധങ്ങളുടെയും ഒരു മഹാസമുദ്രം.

രാജകുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പേരിലുള്ള പവലിയനുകളിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ഓരോ പൂവും കൈകൊണ്ട് തലോടിക്കാണണമെന്നു തോന്നിപ്പോകും. പൂക്കളെ നോക്കിനിൽക്കുന്നതിനിടയിൽ സമയം എങ്ങോട്ടാണ് പോയതെന്ന് അറിയാൻ പോലും കഴിയില്ല.

ഭക്ഷണത്തിനും വിശ്രമത്തിനുമായി നിരവധി കഫേകളും ചെറിയ ഭക്ഷണശാലകളും അവിടെയുണ്ട്. ചൂടുള്ള ഹാം സാൻഡ്‌വിച്ചോ ഫ്രഞ്ച് ഫ്രൈസോ കഴിച്ച്, ഒരു കാപ്പിയുമായി പുൽമേട്ടിലെ ബെഞ്ചിലിരുന്നാൽ അതും യാത്രയുടെ ഭാഗമാകുന്നു.

ഞങ്ങൾ പക്ഷേ ഒന്നും കരുതിയിരുന്നില്ല—വെള്ളം മാത്രം.

പൂക്കളെ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തവർ ആരാണുള്ളത്?

മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ കാലത്തും പൂക്കൾക്ക് ഒരു സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു. പ്രണയത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ആഘോഷങ്ങളിലും മരണത്തിലും—പൂക്കൾ മനുഷ്യന്റെ കൂടെയുണ്ട്.

ക്യൂക്കൻഹോഫിൽ ആ സത്യത്തെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സംസ്കാരമായി തന്നെ കാണാനായി.

പാർക്കിനപ്പുറം ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോഴാകട്ടെ, കാഴ്ച അതിലും വിപുലമാകും. പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിരനിരയായി കാറ്റാടികൾ. അതിന് മുന്നിൽ കണ്ണെത്താദൂരത്തോളം പരന്നുകിടക്കുന്ന തുലിപ്പ് പാടങ്ങൾ.

അത് കണ്ണുകളെ ശാന്തമാക്കുകയും മനസ്സിന് നവോന്മേഷം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന കാഴ്ചയാണ്.

ഏക്കർ കണക്കിന് വിസ്തൃതിയിൽ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ക്യൂക്കൻഹോഫ്, നെതർലാൻഡ്സിനെ ലോകത്തിന്റെ വസന്തകാല ഭൂപടത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ സ്ഥലമാണ്.

ഇവിടെ എത്തിയപ്പോഴാണ് ഒരു ചെറിയ തെറ്റിദ്ധാരണ കൂടി തിരുത്തിയത്.

ഹോളണ്ടും നെതർലാൻഡ്സും ഒന്നാണെന്നാണ് ഞാൻ ഇതുവരെ കരുതിയിരുന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഹോളണ്ട് നെതർലാൻഡ്സ് രാജ്യത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ്. ഉത്തര ഹോളണ്ടും ദക്ഷിണ ഹോളണ്ടും ചേർന്ന പ്രദേശം.

തുലിപ്പുകളുമായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബന്ധപ്പെടുത്തി പറയപ്പെടുന്ന പേരും ഹോളണ്ട് തന്നെയാണ്.

പൂക്കളുടെ ഈ ലോകം കണ്ടിറങ്ങുമ്പോൾ 'ഹോളണ്ട്' എന്ന വാക്ക് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പേരിനേക്കാൾ ഒരു നിറമായി തോന്നിത്തുടങ്ങി.

റിക്സ് മ്യൂസിയം — ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഓർമ്മശേഖരം.

ആംസ്റ്റർഡാം നഗരമധ്യത്തിലെ റിക്സ് മ്യൂസിയം നെതർലാൻഡ്സിന്റെ ദേശീയ മ്യൂസിയമാണ്.

മധ്യകാലഘട്ടം മുതൽ ആധുനികകാലം വരെയുള്ള ഡച്ച് കലയും ചരിത്രവും ഇവിടെ ഒരുമിച്ചുകിടക്കുന്നു. 1885-ൽ തുറന്ന ഈ മഹത്തായ കെട്ടിടം തന്നെ ഒരു കലാസൃഷ്ടിയാണ്.

മ്യൂസിയത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതിനുമുമ്പ് തന്നെ അതിന്റെ വാസ്തുശില്പം നമ്മെ നിർത്തി നോക്കിക്കും. എന്നാൽ റിക്സ് മ്യൂസിയത്തിന്റെ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ പ്രത്യേകതകളിലൊന്ന് അതിന്റെ നടുവിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന സൈക്കിൾ പാതയാണ്.

മ്യൂസിയത്തിന്റെ താഴെയുള്ള തുരങ്കത്തിലൂടെ സൈക്കിളുകൾക്ക് കടന്നുപോകാം. വലിയ ഗ്ലാസ് ജാലകങ്ങളുള്ള വിശാലമായ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് മ്യൂസിയത്തിന്റെ നടുമുറ്റത്തെത്താം.

ഒരിക്കൽ ഈ സൈക്കിൾ പാത അടച്ചുപൂട്ടാനുള്ള പദ്ധതിയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും നാട്ടുകാരുടെ പ്രതിഷേധത്തെ തുടർന്ന് അത് സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.

ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ സൈക്കിൾ അണ്ടർപാസുകളിൽ ഒന്നായിരിക്കാം ഇത്.

മ്യൂസിയത്തിനകത്ത് ഡച്ച് കലയുടെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ തുറന്നു കിടക്കുന്നു.

റെംബ്രാന്റ്, വെർമീർ, വാൻ ഗോഗ് തുടങ്ങിയ മഹാന്മാരുടെ കൃതികൾ മുതൽ ഏഷ്യൻ കലാശേഖരങ്ങൾ വരെ. ഡച്ച് ഡോൾഹൗസുകൾ മുതൽ ചരിത്രവസ്തുക്കൾ വരെ.

പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഡച്ച് സുവർണ്ണകാലത്തിന്റെ കലാവൈഭവം പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രദ്ധേയമാണ്.

ഒരു ദശലക്ഷത്തിലധികം കലാവസ്തുക്കൾ ശേഖരത്തിലുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം ഒരേസമയം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നില്ല. ഓരോ വിഭാഗത്തിലൂടെയും നടക്കുമ്പോൾ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന അനുഭവമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.

കലയും ചരിത്രവും വേർതിരിക്കാനാവാത്തവയാണെന്ന് ഇവിടെവന്ന് വീണ്ടും മനസ്സിലായി.

മ്യൂസിയത്തിനകത്ത് ഫോട്ടോഗ്രാഫി അനുവദനീയമല്ലായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് കണ്ണിൽ പതിഞ്ഞ കാഴ്ചകളെ ഓർമ്മയിൽ തന്നെ സൂക്ഷിക്കേണ്ടിവന്നു.

വാൻ ഗോഗ് — നിറങ്ങളിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഒരു ജീവിതം.

നെതർലാൻഡ്സിലെത്തിയിട്ട് വിൻസെന്റ് വാൻ ഗോഗിന്റെ മ്യൂസിയം കാണാതെ മടങ്ങുന്നതെങ്ങനെ?

ആംസ്റ്റർഡാമിലെ വാൻ ഗോഗ് മ്യൂസിയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും കലാജീവിതത്തെയും ഏറ്റവും സമഗ്രമായി പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന ഇടമാണ്.

പെയിന്റിംഗുകൾ മാത്രമല്ല, ഡ്രോയിംഗുകളും കത്തുകളും ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലികരായ കലാകാരന്മാരുടെ കൃതികളും ഇവിടെ കാണാം.

വാൻ ഗോഗിന്റെ ജീവിതത്തിലെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രദർശനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലയുടെ പരിണാമം മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു—നെതർലാൻഡ്സ്, പാരീസ്, ആർസ്, സെന്റ്-റെമി എന്നിങ്ങനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങൾ.

The Potato Eaters, Sunflowers, Almond Blossom തുടങ്ങിയ ലോകപ്രശസ്ത ചിത്രങ്ങൾ അവിടെ നേരിൽ കാണാനായി.

പ്രത്യേകിച്ച് സൂര്യകാന്തിപ്പൂക്കളുടെ ചിത്രങ്ങൾക്കു മുന്നിൽ കുറച്ചുസമയം നിൽക്കാതിരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

ഒരേ വിഷയത്തെ വ്യത്യസ്ത നിറങ്ങളിലും ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളോടെയും അദ്ദേഹം എങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിത്രീകരിച്ചുവെന്നത് അടുത്തുനിന്ന് കാണുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലയുടെ ആഴം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു.

വാൻ ഗോഗ് മറ്റ് കലാകാരന്മാരുടെ ചില കൃതികളിൽനിന്നും പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് സ്വന്തം രീതിയിൽ അവയെ പുനഃസൃഷ്ടിച്ചിരുന്നുവെന്ന വിവരവും മ്യൂസിയത്തിലെ പ്രദർശനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്.

ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ ചിത്രകാരന്മാരിൽ ഒരാളാണ് വാൻ ഗോഗ്. പക്ഷേ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച അംഗീകാരം വളരെ പരിമിതമായിരുന്നു.

'എന്റെ ചിത്രങ്ങൾ വിറ്റുപോകുന്നില്ല എന്ന വസ്തുത ഞാൻ നിഷേധിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ ഒരു കാലം വരും; എന്റെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ചായങ്ങളെക്കാൾ അവയ്ക്ക് വിലയുണ്ടെന്ന് മനുഷ്യർ തിരിച്ചറിയുന്ന കാലം.'

വാൻ ഗോഗിന്റെ പേരിൽ പ്രചരിക്കുന്ന ഈ വാക്കുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു വലിയ വിരോധാഭാസത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ കിട്ടാതിരുന്ന പ്രശസ്തി മരണാനന്തരം അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.

ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾക്ക് കോടികളുടെ വില.

പക്ഷേ ഒരിക്കൽ തന്റെ ചിത്രങ്ങൾ വാങ്ങാൻ ആരുമില്ലാതിരുന്ന ഒരു മനുഷ്യൻ തൻ്റെ മുറിയിലിരുന്ന് വരച്ച നിറങ്ങളായിരുന്നു അവ.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ വാൻ ഗോഗ് മ്യൂസിയത്തിൽനിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങുമ്പോൾ മനസ്സിൽ ബാക്കിനിന്നത് ചിത്രങ്ങളുടെ സൗന്ദര്യം മാത്രമായിരുന്നില്ല.

ഒരു കലാകാരന്റെ ജീവിതവും അതിന്റെ ഏകാന്തതയും കൂടിയായിരുന്നു.

ഇവിടെയും മ്യൂസിയത്തിനകത്ത് ഫോട്ടോഗ്രാഫി അനുവദനീയമല്ലായിരുന്നു.

സാൻസെ ഷാൻസ് — കാറ്റാടികളുടെ ഗ്രാമം.

ആംസ്റ്റർഡാമിൽ നിന്ന് ഏകദേശം ഇരുപത് കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ് സാൻസെ ഷാൻസ്.

പതിനെട്ടും പത്തൊൻപതും നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ ഡച്ച് ഗ്രാമജീവിതവും വ്യവസായവും കാറ്റാടി മില്ലുകളും വീടുകളും തൊഴിൽരീതികളും ഒരു തുറന്ന മ്യൂസിയം പോലെ സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രദേശം.

പഴയ കാലത്തെ ഒരു ഡച്ച് ഗ്രാമത്തിലേക്ക് നമ്മൾ പെട്ടെന്ന് എത്തിപ്പെട്ടതുപോലെയാണ് അനുഭവം.

സാൻ നദിയുടെ തീരത്താണ് ഈ പ്രദേശം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബോട്ടിലൂടെയുള്ള സഞ്ചാരവും ഇവിടത്തെ കാഴ്ചകളുടെ ഭാഗമാണ്.

'കൗ ബോട്ട്' എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ബോട്ടും അവിടെ കണ്ടു. പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, പണ്ട് പശുക്കളെ പുൽമേടുകളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ബോട്ടുകളുടെ ഓർമ്മയിലാണ് അതിന്റെ പേര്.

ഞങ്ങൾ കാൽനടയായും കടത്തുവള്ളത്തിലൂടെയും സാനിന്റെ ഇരുകരകളിലേക്കും പോയി.

സാൻസെ ഷാൻസിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ചോക്ലേറ്റിന്റെയും പുതുതായി ചുട്ട വാഫിളുകളുടെയും മണം കാറ്റിൽ നിറയും.

ചരിത്രം ചിലപ്പോൾ വായിക്കേണ്ട ഒന്ന് മാത്രമല്ല; മണക്കാനും രുചിക്കാനും കൂടി കഴിയാവുന്ന ഒന്നാണെന്ന് അവിടെയെത്തുമ്പോൾ നമുക്ക് തോന്നിയാലും അത്ഭുതപ്പെടാനില്ല.

പരമ്പരാഗത ഡച്ച് വീടുകൾ, ചീസ് നിർമ്മാണശാലകൾ, ചോക്ലേറ്റ് കടകൾ, പഴയകാല കരകൗശലശാലകൾ—എല്ലാം ചേർന്ന് ഒരു 'ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന മ്യൂസിയം' എന്ന അനുഭവം നൽകുന്നു.

എന്നാൽ ഇവിടത്തെ യഥാർത്ഥ താരങ്ങൾ കാറ്റാടികൾ തന്നെയാണ്.

വലിയ ചിറകുകളുമായി പതുക്കെ കറങ്ങിനിൽക്കുന്ന അവയെ കാണുമ്പോൾ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ചിത്രപുസ്തകങ്ങളിൽ കണ്ടിരുന്ന നെതർലാൻഡ്സ് പെട്ടെന്ന് യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നു.

ചില കാറ്റാടികൾ ഇന്ന് പ്രദർശനത്തിനായി മാത്രമാണെങ്കിലും ചിലത് ഇപ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.

നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുമ്പ് കാറ്റിന്റെ ശക്തിയെ മനുഷ്യന്റെ അധ്വാനത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന സാക്ഷ്യങ്ങളാണ് അവ.

സാൻസെ ഷാൻസിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ഒരു കാര്യം വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിൽ വന്നു,

നെതർലാൻഡ്സ് പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കിയ രാജ്യമല്ല. പ്രകൃതിയുമായി നിരന്തരം സംഭാഷണം നടത്തി ജീവിക്കാൻ പഠിച്ച രാജ്യമാണത്.

കടലിൽനിന്ന് ഭൂമി വീണ്ടെടുത്തു.

കാറ്റിനെ യന്ത്രമാക്കി.

വെള്ളത്തെ കനാലുകളാക്കി.

പൂക്കളെ ലോകവിപണിയിലെത്തിച്ചു.

പഴയ വീടുകളെയും കാറ്റാടികളെയും ചരിത്രമാക്കി സംരക്ഷിച്ചു.

അങ്ങനെ ഒരു ചെറിയ രാജ്യത്തെ ലോകത്തിന്റെ സഞ്ചാരഭൂപടത്തിൽ വലിയൊരു കാഴ്ചയാക്കി മാറ്റി.

ആംസ്റ്റർഡാമിലെ കനാലുകളിൽ തുടങ്ങി ക്യൂക്കൻഹോഫിലെ പൂക്കളിലൂടെ, റിക്സ് മ്യൂസിയത്തിലെ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ, വാൻ ഗോഗിന്റെ നിറങ്ങളിലൂടെ, സാൻസെ ഷാൻസിലെ കാറ്റാടികളിലേക്കെത്തിയപ്പോൾ നെതർലാൻഡ്സ് എന്ന രാജ്യം എന്റെ മുന്നിൽ പതുക്കെ മറ്റൊരു രൂപം കൈവരിച്ചു.

കാറ്റാടികളും തുലിപ്പുകളും മാത്രമുള്ള ഒരു പോസ്റ്റ്കാർഡ് രാജ്യമല്ല അത്.

വെള്ളത്തോട് പോരാടി ഭൂമി നേടിയ മനുഷ്യരുടെ രാജ്യം.

കലയിൽ ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ചവരുടെ രാജ്യം.

ചരിത്രത്തെ സംരക്ഷിച്ച് അതിനെ വിനോദസഞ്ചാരത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കിയവരുടെ രാജ്യം.

അതിലുപരി, പഴയതിനെ മായ്ച്ചുകളയാതെ പുതിയതിനെ അതിനോടൊപ്പം ചേർത്തുവെക്കാൻ പഠിച്ച ഒരു സമൂഹം.

അവിടെനിന്ന് മടങ്ങുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ബാക്കിനിന്നത് കാറ്റാടികളുടെ ചിറകുകളുടെ ചലനവും തുലിപ്പുകളുടെ നിറങ്ങളും മാത്രമായിരുന്നില്ല.

ഒരു രാജ്യം എങ്ങനെ സ്വന്തം ഭൂമിയെയും ചരിത്രത്തെയും ഓർമ്മകളെയും ഒരു ജീവിതരീതിയാക്കി മാറ്റുന്നു എന്ന അത്ഭുതം കൂടിയായിരുന്നു.

✍️ നജീബ് കടമ്പോട്ട്.